Erkaklar bepushtligi: tekshiruvni nimadan boshlash kerak

Erkak kishining hayotida baxt, oila qurish orzusi bilan bog‘liq muhim bir mavzu bor: farzand ko‘rish. Afsuski, bugungi kunda har oltinchi juftlik bepushtlik muammosiga duch keladi. Bu shunchaki bir raqam emas, bu minglab orzular, umidlar, ba’zida esa yashirin azob. Va aksariyat hollarda, bu muammo erkak kishining sog’lig’i bilan bog’liq bo’lishi mumkin.

Ko’p erkaklar shifokorga borishni ortga suradi. Sabablari turlicha: qo’rquv, uyat, «o’z-o’zidan tuzalib ketadi» degan noto’g’ri ishonch, yoki oddiygina vaqt yo’qligi. Kimdir darhol «tabib»larga yuguradi, boshqa birov internetdan topgan «davolar»ga ishonadi. Ammo unutmang: erkak kishining salomatligi nozik masala, u «qattiqlik»ni emas, balki g’amxo’rlik va professional yondashuvni talab qiladi. Va ayniqsa, farzand ko’rish masalasida, har bir kechiktirilgan kun, har bir noto’g’ri qadam vaziyatni murakkablashtirishi mumkin. Shuning uchun, erkaklar bepushtligi haqida gap ketganda, tekshiruvni nimadan boshlash kerakligini aniq bilish kerak.

Bepushtlik qachon muammo hisoblanadi?

Odatda, agar er-xotin bir yil davomida muntazam jinsiy aloqada bo’lib (haftasiga 2-3 marta), kontratseptiv vositalardan foydalanmasdan homiladorlikka erisha olmasa, bu bepushtlikdan dalolat berishi mumkin. Ayollar uchun bu muddat 35 yoshdan keyin 6 oyga qisqaradi, ammo erkaklar uchun yosh cheklovi nisbatan kamroq. Shuning uchun, bu muddatdan keyin oilada farzand bo’lmasa, vahima ko’tarish emas, balki to’g’ri yo’l tutish kerak: androlog ko’rigidan o’tish.

Ko’pchilik erkak «aybim yo’q» deb o’ylaydi, chunki o’zini yaxshi his qiladi, jinsiy hayoti normal. Ammo bepushtlik ko’pincha hech qanday og’riq yoki yaqqol simptomlarsiz kechadi. Bu yashirin dushman, uni faqat maxsus tekshiruvlar yordamida aniqlash mumkin.

Androlog bilan uchrashuv: birinchi qadam

Sizga birinchi bo’lib kerak bo’ladigan narsa — androlog bilan suhbat. Bu shunchaki «shifokorga borish» emas, bu sizning oilaviy baxtingiz uchun qilingan jiddiy qadam. Ko’pchilik shifokor oldida uyaladi, ammo bu erda uyalishga o’rin yo’q. Shifokor sizning do’stingiz, yordamchingiz. U bilan ochiq gaplashish, barcha savollarga to’liq javob berish juda muhim. U sizdan umumiy sog’lig’ingiz, o’tmishdagi kasalliklar, shikastlanishlar, operatsiyalar, iste’mol qilinadigan dorilar, ish sharoitlari, turmush tarzi haqida so’raydi. Har bir detal muhim bo’lishi mumkin.

O’zbekistonda, afsuski, ko’pchilik jinsiy salomatlik masalalarida shifokorga murojaat qilishni oxirgi choralardan biri deb biladi. Kimdir qimmat klinikaga borganidan ko’ra, «yengilroq» yo’llarni izlaydi. Bu vaqt yo’qotishga olib keladi. Qancha tez professional yordamga murojaat qilsangiz, muammoni hal qilish imkoniyati shuncha yuqori bo’ladi.

Eng muhim tahlil: Spermatogramma

Erkaklar bepushtligi diagnostikasining eng asosiy va eng muhim tahlillaridan biri bu — spermatogramma. Bu tahlil yordamida sperma sifati va miqdori baholanadi. Unda spermatozoidlarning soni, harakatchanligi, morfologiyasi (tuzilishi), shuningdek, sperma hajmi, pH darajasi va boshqa ko’rsatkichlar tekshiriladi.

Spermatogrammaga to’g’ri tayyorgarlik: natija kaliti

Ko’pchilik bu tahlilga tayyorgarlik qoidalarini e’tiborsiz qoldiradi. Bu katta xato! Noto’g’ri tayyorgarlik natijalarni buzib ko’rsatadi va noto’g’ri tashxis qo’yishga olib keladi. Bu shunchaki «formalitet» emas, bu sizning kelajakdagi davolaning asosi. Tayyorgarlik qoidalari oddiy, ammo qat’iy:

• Jinsiy parhez (abstinensiya): Tahlil topshirishdan 3-7 kun oldin jinsiy aloqa va masturbatsiyadan saqlanish kerak. Bu muddatni aniq bajarish shart. Kam muddatda spermatozoidlar yetilmagan bo’lishi mumkin, uzoq muddatda esa ular «eskirib» qoladi.
• Alkogol va tamaki: Tahlildan kamida bir hafta oldin alkogol va tamaki mahsulotlaridan butunlay voz kechish kerak. Bu moddalar spermatozoidlarning sifatiga bevosita ta’sir qiladi.
• Issiqlik ta’siri: Sauna, hammom, issiq vannadan kamida bir hafta oldin voz keching. Shuningdek, qattiq ichki kiyimlar kiyish ham tavsiya etilmaydi, chunki ular moyaklar haroratini oshiradi. Moyaklar uchun optimal harorat tananing haroratidan past bo’lishi kerak.
• Dori-darmonlar: Agar biron bir dori qabul qilayotgan bo’lsangiz, bu haqda andrologga oldindan xabar bering. Ba’zi dorilar sperma sifatiga ta’sir qilishi mumkin.
• Shamollash va kasalliklar: Agar tahlil topshirishdan oldin shamollash, gripp yoki boshqa yuqumli kasalliklarni boshdan kechirgan bo’lsangiz, tahlilni bir necha hafta keyinga qoldirish yaxshidir. Tanadagi har qanday yallig’lanish jarayoni natijalarni o’zgartirishi mumkin.

Bir marta olingan yomon natija hali bepushtlik degani emas. Sperma parametrlari o’zgaruvchan bo’lib, turli omillar ta’sirida o’zgarishi mumkin. Shuning uchun, shifokor ko’pincha tahlilni 2-3 haftadan keyin takrorlashni tavsiya qiladi. Faqat bir necha tahlil natijalari asosida to’g’ri xulosa chiqariladi.

Boshqa bepushtlik tahlillari

Spermatogramma birinchi va asosiy qadam bo’lsa-da, u yakuniy emas. Androlog vaziyatga qarab, qo’shimcha tahlil va tekshiruvlarni tayinlaydi:

1. Gormonal tahlillar: Qon tahlili yordamida testosteron, FSH (follikula stimullovchi gormon), LH (lyuteinlovchi gormon), prolaktin va boshqa gormonlar darajasi aniqlanadi. Bu gormonlar spermatozoidlar ishlab chiqarilishida hal qiluvchi rol o’ynaydi. Ularning balansining buzilishi bepushtlikka olib kelishi mumkin.
2. Yuqumli kasalliklarga tahlillar: Jinsiy yo’l bilan yuqadigan infektsiyalar (xlamidiya, mikoplazma, ureaplazma, gerpes, sitomegalovirus va boshqalar) ham erkaklar bepushtligining sababi bo’lishi mumkin. Ular yallig’lanishlarga, sperma yo’llarining tiqilib qolishiga yoki spermatozoidlarga bevosita zarar yetkazishiga sabab bo’ladi.
3. Siydik tahlili va UTT (ultratovush tekshiruvi): Siydik-tanosil tizimidagi yallig’lanish jarayonlarini aniqlash, prostata bezi, moyaklar, moyak ortig’ini baholash uchun o’tkaziladi. Varikotsele (moyak venalarining kengayishi) yoki boshqa anatomik nuqsonlar shu orqali aniqlanadi.
4. Genetik tahlillar: Ba’zi hollarda, agar yuqoridagi tahlillar sababni aniqlay olmasa yoki jiddiy buzilishlar mavjud bo’lsa, genetik tekshiruvlar tayinlanishi mumkin. Masalan, kariotip tahlili yoki Y-xromosoma mikrodeletsiyalari testi. Bu irsiy omillarni aniqlashga yordam beradi.
5. Moyak biopsiyasi: Bu kamdan-kam qo’llaniladigan, invaziv tekshiruv usuli bo’lib, moyakdan kichik to’qima namunasi olinib, laboratoriyada mikroskop ostida tekshiriladi. Odatda sperma yo’llari tiqilib qolgan yoki spermatozoidlar umuman yo’q bo’lsa, ularning ishlab chiqarilishini baholash uchun o’tkaziladi.

Turmush tarzi va uning erkaklar salomatligiga ta’siri

Tekshiruvlar natijasida muammo aniqlanmasa ham, erkak kishining turmush tarzi uning farzand ko’rish qobiliyatiga bevosita ta’sir qiladi. Ba’zi odatlar sperma sifatini sezilarli darajada yomonlashtirishi mumkin:

• Chekish va alkogol: Bu ikkisi spermatozoidlarning sonini, harakatchanligini va morfologiyasini buzadi. Bu haqda shifokorga yolg’on gapirish o’zingizga ziyon.
• Noto’g’ri ovqatlanish: Vitaminsiz, minerallarga boy bo’lmagan, ko’p miqdorda qayta ishlangan mahsulotlarni iste’mol qilish sperma sifatiga salbiy ta’sir qiladi.
• Ortiqcha vazn: Semizlik gormonal buzilishlarga olib kelishi mumkin, bu esa bepushtlikka sabab bo’ladi.
• Jismoniy faollikning yetishmasligi yoki haddan tashqari ko’pligi: Muntazam, o’rtacha jismoniy faollik foydali, ammo haddan tashqari og’ir mashg’ulotlar yoki aksincha, passiv turmush tarzi salbiy ta’sir ko’rsatishi mumkin.
• Stress: Surunkali stress gormonal fonda o’zgarishlarga olib kelishi va sperma ishlab chiqarilishini buzishi mumkin.
• Atrof-muhit omillari: Kimyoviy moddalar, pestitsidlar, og’ir metallar bilan uzoq muddatli aloqa ham xavf tug’diradi. Ish joyidagi xavfli sharoitlar haqida shifokorga xabar berish kerak.

Bu omillar sizning erkaklar salomatligingizga to’g’ridan-to’g’ri ta’sir qiladi. Ularni o’zgartirish orqali siz davolash samaradorligini sezilarli darajada oshirishingiz mumkin.

Miflar va haqiqatlar

Bepushtlik haqida ko’plab noto’g’ri tushunchalar mavjud. Masalan, «Bepushtlik faqat ayollarda bo’ladi» — bu mutlaqo yolg’on. Yoki «Yaxshi jinsiy hayotim bor, demak muammo yo’q» — bu ham noto’g’ri. Jinsiy quvvat va farzand ko’rish qobiliyati har doim ham bir-biriga bog’liq emas. Ko’pchilik «tabiiy usullar bilan davolanaman» deb vaqtni o’tkazib yuboradi. Biling, har qanday kasallikning, jumladan bepushtlikning ham o’z sabablari bor. Faqat sababini aniqlab, uni bartaraf etishgina natija beradi, shifokor nazoratisiz o’z-o’zini davolash esa ko’pincha vaziyatni yanada yomonlashtiradi.

Bu murakkab va nozik yo’l, unda shifokor bilan ochiqlik, sabr-toqat va barcha tavsiyalarga amal qilish talab etiladi. Har bir erkakning vaziyati individualdir, shuning uchun davolash rejasi ham shaxsiy bo’ladi. Eng asosiysi, tushkunlikka tushmaslik va muammoga yuzma-yuz qarashga tayyor bo’lish.

Agar sizda shubha yoki savollar bo’lsa, agar oilangizda bir yildan ortiq vaqt davomida farzand bo’lmayotgan bo’lsa, shunchaki kutmang. Har bir kun muhim bo’lishi mumkin. O’z sog’lig’ingizga mas’uliyat bilan yondashing, chunki bu nafaqat sizning, balki butun oilangizning kelajagi.

Diagnostika uchun andrologga yoziling.